از محمد ( ص ) زيرا كه ما اهل كتابيم و پيغمبران از ما پيدا شده‌اند نه از عرب و بر هر تقدير لام در لما توطئه قسم است زيرا كه اخذ ميثاق بمعنى استحلافست و ما احتمال دارد كه شرطيه باشد و لتؤمنن ساد مسد جواب قسم و شرط و احتمال دارد كه خبرية باشد از امير المؤمنين ( ع ) مرويست كه حقتعالى هيچ پيغمبرى نفرستاد مگر كه بر او عهد گرفت كه بمحمد ( ص ) ايمان آورد و قوم خود را امر كند بايمان آوردن آن حضرت و جاءكم اگر چه لفظ ماضى است اما مراد مستقبل است و به جهت تحقق وقوع بلفظ ماضى واقع شده * ( قالَ ) * گفت خدا مر انبيا را بعد از عرض اين ميثاق بر ايشان * ( أَ أَقْرَرْتُمْ ) * آيا اقرار كرديد و معتقد شديد * ( وَأَخَذْتُمْ ) * و فرا گرفتيد * ( عَلى ذلِكُمْ ) * بر اينكه گفتيم * ( إِصْرِي ) * عهد مرا بر وجهى كه بر آن وفا كنيد و تسميهء عهد به اصر جهت آنست كه آن موصور و مسدود است * ( قالُوا أَقْرَرْنا ) * گفتند انبيا و امم اقرار كرديم و ميثاق را پذيرفتيم * ( قالَ ) * گفت خدا * ( فَاشْهَدُوا ) * پس گواه باشيد بعضى بر اقرار بعضى يا اى انبيا گواهان باشيد بر امم خود سعيد بن مسيب گفته كه خطاب بملائكه است يعنى اى فرشتگان گواه باشيد بر اقرار انبيا * ( وَأَنَا ) * و من نيز كه خدايم * ( مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ ) * با شما از گواهانم برين اقرار و بشاهد شما اين توكيد و تحذيرى عظيمست ابن عباس تفسير شهادت بعلم كرده اى ( فاعلموا ذلك و انا معكم اعلم ) * ( فَمَنْ تَوَلَّى ) * پس هر كه تولى كند يعنى برگردد و اعراض كند از ايمان بدين رسول ( ص ) و نصرت وى كردن * ( بَعْدَ ذلِكَ ) * پس از ميثاق و توكيد باقرار شهادت * ( فَأُولئِكَ ) * پس آن گروه مغرضان * ( هُمُ الْفاسِقُونَ ) * ايشانند بيرون رفتگان از دايرهء ايمان يا از مقام عهد و پيمان و گويند مراد امم انبيااند به جهت مضى زمان ايشان و چون اخذ ميثاق بر انبيا متضمن اخذ است بر امم ايشان پس جايز باشد اسناد ميثاق بانبيا و ارادهء امم ايشان و ذكر فاسقان در مقام كافران جهت آنست كه مراد اينست كه ( هم الخارجون عن الاسلام الى افحش مراتب الكفر بتمردهم ) و اصل فسق خروج است از ابن عباس مرويست كه چون اهل كتاب با هم مخاصمه كردند در باب اولوية ابراهيم مرافعه را نزد آن حضرت بردند هر يكى از يهود و نصارى گفتند كه ابراهيم بما اولى است و حضرت فرمود كه كلا الفريقين برىء من دين ابراهيم اين هر دو فرقه برىاند از دين ابراهيم ايشان در غضب شده گفتند ( و اللَّه ما نرضى بقضائك و لا ناخذ بدينك ) به خدا كه ما راضى نيستيم به قضا و حكومت تو و دين تو نگيريم حق تعالى فرمود كه * ( أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّه يَبْغُونَ ) * آيا پس